Ἐδῶ καί λίγα χρόνια ἀποφασίσαμε τά μέλη τῆς ΣΦΕΒΑ καί τοῦ ΠΑΣΥΒΑ (στό πλαίσιο πάντα τοῦ περιορισμένου χρόνου μας) νά ἐπισκεφτοῦμε ὅλες τίς ἐπαρχίες στίς ὁποῖες ἐγκαταβιεῖ ἡ ἑλληνική κοινότητα τῆς Ἀλβανίας ὄχι μόνο γιά νά τίς γνωρίσουμε καί νά καταγράψουμε τά προβλήματά τους, ἀλλά κυρίως γιά νά προσκυνήσουμε τά ἱερά καί τά ὅσια τοῦ Βορειοηπειρωτικοῦ Ἑλληνισμοῦ (ἀρχαῖα μνημεῖα, ἱερούς Ναούς , τόπους μαρτυρίου, ἀλλά καί ἥρωες τῆς πίστης καί τῆς πατρίδας , παλαιοτέρους καί συγχρόνους)
Στό πλαίσιο αὐτό, ἀσυναίσθητα, πάντα ἀναβάλλαμε γιά ἀργότερα τήν ἐπίσκεψη στήν ἀκριτική ἐπαρχία τοῦ Πωγωνίου. Θέλεις γιατί τό Πωγώνι πάντα φαινόταν κρυμμένο μέσα σέ μία ἀχλύ μυστηρίου ἔτσι ὅπως τό ἀντικρύζαμε ἀπό τόν κάμπο τῆς Δρόπολης, θέλεις γιατί εἶναι ἡ πιό ἀπομονωμένη ἐπαρχία τῆς Βορείου Ἠπείρου (μαζί ἴσως μέ τήν περιοχή Θεολόγου τῶν Ἁγίων Σαράντα) μέχρι τώρα δέν τό εἴχαμε ἐπισκεφτεῖ, πέρα ἀπό μία μεγάλη ἀποστολή ἀνθρωπιστικῆς βοήθειας μέσα στήν περίοδο τῆς κρίσης τῶν πυραμίδων τό 1997. Γιά τούς περισσότερους ἀπό μᾶς παρέμενε λοιπόν ἕνας ἀνεκπλήρωτος πόθος. Μέ τήν παρότρυνση φίλων ἀπό τήν περιοχή ἀποφασίσαμε φέτος νά πραγματοποιήσουμε τό ταξίδι καί μάλιστα σέ χειμερινή περίοδο γιά νά ἔχουμε μιά πιό σαφῆ εἰκόνα τῆς κατάστασης, καθώς τό καλοκαίρι μέ τή μαζική ἐπιστροφή γιά 2-3 ἐβδομάδες τῶν κατοίκων, ἡ εἰκόνα παρουσιάζεται πολύ θετική, κάτι πού δέν ἰσχύει τούς ὑπόλοιπους 11 μῆνες τοῦ χρόνου.
Ξεκινήσαμε λοιπόν ἀπό Θεσσαλονίκη καί μετά ἀπό διαμονή στή Μητρόπολη Κονίτσης πού μᾶς περιβάλλει πάντα μέ φιλόξενη διάθεση, τό Σάββατο 10 Ἰανουαρίου κινήσαμε γιά τά σύνορα ὅπου μᾶς περίμεναν ὁ ἐκλεγμένος ἔπαρχος Πωγωνίου κ. Δ. Μειντῆς καί ὁ καταγόμενος ἀπό τό Πωγώνι πρώην πρόεδρος τῆς ΟΜΟΝΟΙΑΣ κ. Θ. Βεζιάνης. Μαζί ξεκινήσαμε καί βγαίνοντας ἀπό τήν ἐθνική ὁδό κατευθυνθήκαμε πρός Πωγώνι -Ζαγοριά. Ὁ δρόμος χωμάτινος καί δύσκολος, στό ἔλεος πάντα τῶν καιρικῶν συνθηκῶν. Χωρίς αὐτοκίνητο μέ δυνατότητες 4Χ4 δέν γίνεται νά κινηθεῖ κανείς, ἰδιαίτερα τό χειμῶνα.
Ἡ διαδρομή ὡστόσο (περίπου 80 λεπτά) ὥς τήν Πολύτσανη πέρασε χωρίς νά τό καταλάβουμε μέ τή συζήτηση μέ τόν ἔπαρχο Πωγωνίου, πού μέ θέρμη καί ἀγάπη γιά τόν τόπο του, μᾶς ἐξηγοῦσε τά σχέδια καί τό ὄραμά του γιά τήν ἀνάπτυξη τῆς περιοχῆς, μέσα ἀπό τούς νέους ὁδικούς ἄξονες καί τήν ἐκμετάλλευση τοῦ ἐξαιρετικοῦ φυσικοῦ περιβάλλοντος. Περιοχή μέ ἄφθονα νερά, ἐπιβλητικούς ὀρεινούς ὄγκους, χαράδρες ἐκπληκτικῆς ὀμορφιᾶς καί γενικότερα μία γεωμορφολογία πού δέν ἔχει νά ζηλέψει τίποτε ἀπό πολυδιαφημισμένες περιοχές τῆς κεντρικῆς Εὐρώπης. Παρά τό δύσβατο τοῦ ἐδάφους καλλιεργοῦνται ἀμπέλια πού δίνουν κρασί ὑψηλῆς ποιότητας, ἐνῶ βασική ἀσχολία τῶν κατοίκων (ὅσων ἔμειναν) παραμένει ἡ κτηνοτροφία. Ἡ ἐρήμωση εἶναι τό ὑπ. ἀρ. 1 πρόβλημα γιά τήν περιοχή καθώς στά 7 χωριά τοῦ Πωγωνίου (Σέλτσι, Χλωμό, Τσάτιστα, Πολύτσανη, Σχωριάδες, Σωπική καί Δρυμάδες) δέν ἔχουν παραμείνει πάνω ἀπό 350 ἄτομα (στό Χλωμό π.χ. ζοῦν σήμερα μόνο 7 οἰκογένειες). Λειτουργοῦν 2 σχολεῖα, στή Πολύτσανη μέ 12 μαθητές καί στή Τσάτιστα μέ 4 μαθητές. Σέ μία θετική κίνηση πρόσφατα ἀπομακρύνθηκαν ἀπό τήν περιοχή βιοτεχνίες παραγωγῆς κάρβουνου πού ρύπαιναν τό περιβάλλον καί ἐπιδροῦσαν στήν ποιότητα τῆς οἰνοπαραγωγῆς.
Ὅσον ἀφορᾶ στήν πρόσφατη ἰστορία, τό Πωγώνι ὥς τό 1912 ἦταν ἑνιαῖο, ἱστορικά, γεωγραφικά, καί οἰκονομικά μέ τά 34 χωριά τοῦ Πωγωνίου ἐντεῦθεν τῶν συνόρων. Ἡ ἐπιδίκασή του στό ἀλβανικό κράτος τό ἀπέκοψε ἀπό τόν ἐθνικό κορμό καί καθώς ἦταν σέ ἀπόσταση ἀπό τά ἀστικά κέντρα τῆς Δρόπολης καταδικάστηκε σέ μιά ἰδιότυπη ἀπομόνωση. Στά χρόνια τῆς κατοχῆς οἱ ἀνυπότακτοι κάτοικοί του πρωταγωνίστησαν στήν ἀντίσταση καί σάν ἀποτέλεσμα οἱ Γερμανοί γιά ἀντίποινα ἔκαψαν συθέμελα ὅλα τά χωριά τό 1943, κάτι πού ἐξηγεῖ καί τήν ἀπουσία παλαιῶν κτισμάτων στά χωριά. Τήν καταστροφή συμπλήρωσε τό 1946 μία μεγάλη πλημμύρα μέ κατολισθήσεις. Ὥστόσο ὁ τόπος κράτησε τήν ἑλληνικότητά του (χαρακτηριστικά ὥς πρόσφατα δέν ἔμενε κανένας ἀλβανός στήν ἐπαρχία) παρά τίς ποικίλες δυσκολίες. Ἀπό τό 1991 ὡστόσο ἄρχισε ἡ φυγή τῶν Πωγωνισίων πού λόγῳ τῆς δυσκολίας ἐπικοινωνίας καί ἀπασχόλησης ἔφυγαν μαζικά γιά τήν Ἑλλάδα.
Ὅπως ἐμφαντικά μᾶς ἐξήγησε ὁ κ.Μειντῆς ἡ μόνη λύση γιά νά ἀρθεῖ ὁ ἀποκλεισμός τῆς περιοχῆς εῖναι νά ὁλοκληρωθεῖ ὁ ὁδικός δακτύλιος πού θά συνδέει τή συνοριακή διάβαση τῶν Δρυμάδων στά σύνορα μέ τήν Ἑλλάδα, μέ τά χωριά τοῦ Πωγωνίου ὥς τή Τσάτιστα. Πρόκειται γιά ἕνα δρόμο περίπου 40 χλμ πού θά σώσει κυριολεκτικά τήν περιοχή καθώς θά τή συνδέει ἄμεσα καί μέ ἀσφάλεια μέ τό φυσικό της χῶρο, τήν ἐπαρχία Πωγωνίου στήν Ἑλλάδα καί θά λειτουργήσει ὡς κίνητρο γιά τήν ἐπιστροφή τῶν ξενιτεμένων ἀλλά καί γιά τήν οἰκονομική ἀνάπτυξη τῆς περιοχῆς. Τό ἔργο ἔχει δημοπρατηθεῖ καί ἔχει ἤδη ξεκινήσει ἡ κατασκευή του μέ τή στήριξη τῆς Ἑλλάδας ὡστόσο ἔχει ζωτική σημασία ἡ ὁλοκλήρωσή του τό συντομότερο δυνατόν. Ἐξίσου σημαντικό εἶναι καί τό θέμα τῆς ὕδρευσης ὁρισμένων χωριῶν πού γίνονται προσπάθειες νά ἐπιλυθεῖ μέ τή συνδρομή τῆς Ἱερᾶς Μητροπόλεως Ἀργυροκάστρου. Παράλληλα συζητήσαμε μέ τόν ἔπαρχο διεξοδικά καί τά ὑπόλοιπα θέματα πού ἀπασχολοῦν τήν περιοχή καί τοῦ ἐκφράσαμε τή θέλησή μας, πάντα σέ συνεργασία μέ τούς τοπικούς φορεῖς, νά ἐνισχύσουμε στό μέτρο τῶν δυνατοτήτων μας προσπάθειες πού θά ἀναδεικνύουν τἠν παράδοση ,τόν πολιτισμό καί τήν ἱστορία τοῦ τόπου.
Ἐπισκεφτήκαμε ἀρχικά τό κεφαλοχῶρι τῆς Πολύτσανης καί τό σχολεῖο του. Συζητήσαμε μέ τούς δασκάλους καί τούς 12 μαθητές γιά τά προβλήματά τους καί ὑποσχεθήκαμε νά στείλουμε τό συντομότερο σχολικό ὑλικό καί ἕναν ἡλεκτρονικό ὑπολογιστή μέ βοηθήματα ἐκμάθησης τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας. Στή συνέχεια καί ἀφοῦ ἀπολαύσαμε τήν παραδοσιακή ἠπειρωτική φιλοξενία, ἐπισκεφτήκαμε τούς Σχωριάδες. Στή συνέχεια κατευθυνθήκαμε πρός τό Χλωμό ὅπου καί θά διανυκτερεύαμε. Ἐδῶ ὁ δρόμος ἦταν πολύ χειρότερος ἀπό ὅτι θά μπορούσαμε νά φανταστοῦμε (κάναμε 45 λεπτά γιά 17 χλμ.) μέ συνέπεια νά θεωροῦμε παραγματικά ἤρωες τούς ἐλάχιστους κατοίκους πού παραμένουν ἀκόμη ἐκεῖ. Ὡστόσο ἡ ὑποδοχή καί ἡ ἀδελφική ἀγάπη πού μᾶς ἔδειξαν μᾶς βοήθησαν νά ξεχἀσουμε τόν κόπο τῆς διαδρομῆς καί νά ἀπολαύσουμε τίς φυσικές καί ὄχι μόνο ὀμορφιές τοῦ χωριοῦ. Εἶναι τό μόνο πού δέν καταστράφηκε τό 1943 ἀπό τούς Γερμανούς, γι' αὐτό καί διατηρεῖ τίς παλαιές πετρόκτιστες οἰκίες καθώς καί μία ἐκκλησία-μνημεῖο ἀπό τόν 19ο αἰῶνα. Μαζί μέ τούς λιγοστούς κατοίκους περάσαμε τό βράδυ συζητώντας γιά τίς παλιές δύσκολες ἑποχές, ἐπί καθεστῶτος Χότζα, γιά τήν σταδιακή ἐρήμωση τοῦ τόπου, γιά τήν προσμονή τοῦ ἐρχομοῦ τῶν ξενιτεμένων παιδιῶν κάθε καλοκαίρι, ἀλλά καί γιά τό ὄνειρο τῆς κατασκευῆς τοῦ ὁδικοῦ δακτυλίου πού ἐλπίζουν πώς θά δώσει λύση στό πρόβλημά τους. Ἀπό τήν πλευρά μας ἐπισημάναμε τίς μεγάλες δυνατότητες ἀνάπτυξης πού ἔχει ἡ περιοχή ἀλλά καί τήν ἀνάγκη νά διασωθεῖ ὁ πολιτιστικός πλοῦτος καί ἡ παράδοση τοῦ τόπου καί βεβαιώσαμε ὅτι εἴμαστε ἔτοιμοι νά βοηθήσουμε στήν κατεύθυνση αὐτή.
Τήν ἑπόμενη μέρα χαιρετηθήκαμε θερμά μέ τήν ὑπόσχεση ἡ ἐπίσκεψη αὐτή νά εἶναι ἡ πρώτη μίας σειρᾶς συχνῶν ἐπαφῶν πού εἶναι ἀπαραίτητες γιά τή στήριξη τῶν κατοίκων πού εἰδικά στήν περιοχή αὐτή ἔχουν ἀνάγκη περισσότερο ἴσως ἀπό ὁπουδήποτε ἀλλοῦ νά τούς θυμοῦνται καί τά ἀδέλφια τους ἀλλά καί τό ἑλληνικό κράτος ἀπό τό ὁποῖο προσδοκοῦμε νά πράξει στό ἀκέραιο τό καθῆκον του.
Θερμές εὐχαριστίες ὀφείλουμε στόν ἔπαρχο Πωγωνίου κ.Δημήτρη Μειντῆ, στόν π.πρόεδρο τῆς ΟΜΟΝΟΙΑΣ κ. Θεόδ. Βεζιάνη, ἀλλά καί στούς κατοίκους τῆς Πολύτσανης καί τοῦ Χλωμοῦ, πού μέ πολλή ἀγάπη μᾶς ξενάγησαν καί μᾶς φιλοξένησαν στήν ἰδιαίτερη πατρίδα τους. Χωρίς τή βοήθειά τους, δέν θά ἦταν δυνατό νά γνωρίσουμε ἀλλά καί νά ἀγαπήσουμε τόν τόπο καί τούς ἀνθρώπους του, στό μικρό διάστημα τῆς παραμονῆς μας στό Πωγώνι.
ΥΓ: Οι φώτο είναι από το σχολείο της Πολύτσανης και τον Ι.Ν της Αγίας Παρασκευής
Login
Αναζήτηση